Најдобриот професор на светот се врткаше вознемирен, пребарувајќи ги теренските белешки. Му фалеа инвентарните броеви од цел еден слој, токму оној кој ја определуваше староста на наодите. Но се беше педантно нумерирано. И бронзени белегзии за надлактиците интересно извиени во спирали, и богато украсените фибули кои биле дел од накитот и служеле за прицврстување на облеката, па дури и иглите, кои имале двојна намена, функционална и украсна. А монетите беа подредени по векови, периоди и владетели. Всушност сите наоди беа тука. Дури и железната згура и отпадоците од олово кои зборуваа дека главната стопанска дејност на ова гратче било рударството. Ни објаснија дека треба да се движиме право и на првиот свијок кон десно, а потоа повторно надесно. До раскрсницата стигнавме во моментот кога миљоказот го товараа како материјал за црквата. Сите три града на реката биле бележани, а сепак не знаевме каде се наоѓаме и никогаш не дознавме кој од трите беше оној забранетиот!

Таа вечер преспавме во планинарскиот дом. Утрината ми се јавија да ме известат дека тргнуваме на терен, да си ги припремам белешките. Повторно ќе ја бараме некрополата. Толку многу прстени печатници морало да припаѓаат на храбри воини. Амблем, скорпија, бронза, глава, печат. Да е прстенот носен на десната рака, на показалецот, покојникот би имал витешко потекло. Ако некој човек од овие краеви се здобил со таква титула, тоа најмалку било три колена пред да биде закопан. Локалниот мајстор веројатно му ја доделил работата на некој чирак, оти врежувањата од нејасните мотиви се веќе излижани. Редот на скорпионите бил формиран од самиот крал, но ја немале таа привилегија да се вратат дома. Биле погребани според обичаите, носејќи го ‘печатот’ на времето и симболот од местото од каде доааѓаат. Одломка од сакралното, ни дава слика за световното. Ете зошто сакаме да копаме гробови!

Прстенот се киснеше во растворот. Седевме фрапирани и слушавме. Професоре, Вие навистина имате харизматична дарба да го оживеете минатото. Би биле одличен писател, да не бевте археолог! Каде ли заминуваат сите нераскажани приказни за археологијата?

Најдовте ли нешто? Нема ништо ново во “земјата”! Професорот имаше чистокрвен смисол за хумор, посебно на локалитет од праисторијата каде можеше да се пронајдат само коски од животни и камени артефакти. Ме фаќаше паника кога требаше да се попишат сите наоди на теренот во еден ист слој. Кота, мапа, цртеж, налепници, фолдери, кутивчиња, сигнатура, бројка, ниво, откопен слој, само да не се погреши редоследот. Ги изместувавме артефактите од нивната природна состојба. Како сведоштво остануваа документацијата, фотографијата и скицата. Да соработуваш со природата (не) значи од неа да ги позајмиш материјалите неповратно. Бидејќи враќање на претходната ситуација не е можно. Како казна секоја вечер пред очите ми се мотаа илјадници камчиња. Речни, песочни, округли, помалку плоснати, ретуширани, откршени. Ги замислував пријателски настроени. Ако каменот е најдобриот молчелив пријател на човекот, тогаш колку камења собравте денеска, во шега рече професорот?

Моето работно место во Мујина печина,
пештера во близината на Трогир, Хрватска, 06.2003